2024
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी शुद्ध कीजिए।
एकत्रित, उत्तरदाई, निरपराधी, दुरावस्था, ग्रिहप्रवेश।
उत्तर —
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | एकत्रित | एकत्र |
| (ii) | उत्तरदाई | उत्तरदायी |
| (iii) | निरपराधी | निरपराध |
| (iv) | दुरावस्था | दुरवस्था |
| (v) | ग्रिहप्रवेश | गृहप्रवेश |
2023
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी शुद्ध कीजिए।
वाल्मीकी, अन्ताक्षरी, संग्रहीत, ह्रष्ट पुष्ट, धुरंदर
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | वाल्मीकी | वाल्मीकि |
| (ii) | अन्ताक्षरी | अन्त्याक्षरी |
| (iii) | संग्रहीत | संगृहीत |
| (iv) | ह्रष्ट पुष्ट | हृष्ट-पुष्ट |
| (v) | धुरंदर | धुरंधर |
2022
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी का संशोधन कीजिए।
अनुसुइया, वहिर्गमन, मध्यान्ह, प्रज्ज्वल, कृशांगिनी
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | अनुसुइया | अनसूया |
| (ii) | वहिर्गमन | बहिर्गमन |
| (iii) | मध्यान्ह | मध्याह्न |
| (iv) | प्रज्ज्वल | प्रज्वल |
| (v) | कृशांगिनी | कृशांगी |
2021
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी संशोधन कीजिए।
व्यवहारिक, तत्कालीक, आशीर्वाद, पुज्यनीय, इच्छिक
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | व्यवहारिक | व्यावहारिक |
| (ii) | तत्कालीक | तात्कालिक |
| (iii) | आशीर्वाद | आशीर्वाद |
| (iv) | पुज्यनीय | पूजनीय, पूज्य |
| (v) | इच्छिक | ऐच्छिक |
2020
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी का संशोधन कीजिए।
सिंहिनी, छुद्र, चर्मोत्कर्ष, चिन्ह, बरबर्ता
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | सिंहिनी | सिंहनी |
| (ii) | छुद्र | क्षुद्र |
| (iii) | चर्मोत्कर्ष | चरमोत्कर्ष |
| (iv) | चिन्ह | चिह्न |
| (v) | बरबर्ता | बर्बरता |
2019
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी का संशोधन कीजिए।
निष्पापी, पूर्ती, मुनी, लिपी, नीती
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | निष्पापी | निष्पाप |
| (ii) | पूर्ती | पूर्ति |
| (iii) | मुनी | मुनि |
| (iv) | लिपी | लिपि |
| (v) | नीती | नीति |
2018
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी का संशोधन कीजिए :
शिक्षणेत्तर, उपरोक्त, सौहार्द्र, पूज्यनीय, सौजन्यता
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | शिक्षणेत्तर | शिक्षणेतर |
| (ii) | उपरोक्त | उपर्युक्त |
| (iii) | सौहार्द्र | सौहार्द |
| (iv) | पूज्यनीय | पूजनीय |
| (v) | सौजन्यता | सौजन्य |
2017
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी का संशोधन कीजिए :
सन्यासी, आशिर्वाद, अनिरबचनीय, अन्तरतलेय, बहुब्रीही
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | सन्यासी | संन्यासी |
| (ii) | आशिर्वाद | आशीर्वाद |
| (iii) | अनिरबचनीय | अनिर्वचनीय |
| (iv) | अन्तरतलेय | अन्तस्तलीय (अन्तः + तलीय) |
| (v) | बहुब्रीही | बहुव्रीहि |
2010
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी का संशोधन कीजिए :
अनाधिकार, सन्यासी, चर्मोत्कर्ष, आधीन, कवियित्री
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | अनाधिकार | अनधिकार |
| (ii) | सन्यासी | संन्यासी |
| (iii) | चर्मोत्कर्ष | चरमोत्कर्ष |
| (iv) | आधीन | अधीन |
| (v) | कवियित्री | कवयित्री |
2008 (विशेष चयन)
निम्नलिखित शब्दों का वर्तनी-विश्लेषण (Spelling-analysis) कीजिए :
(i) विश्वविद्यालय।
(ii) अन्तर्राष्ट्रीय।
(iii) उच्छृंखल।
(iv) ईर्ष्या।
(v) प्रतिस्पर्द्धा।
उत्तर—
(i) विश्वविद्यालय— विश्व + विद्यालय, यह शब्द विश्व और विद्यालय के योग से बना है।
(ii) अन्तर्राष्ट्रीय— अंतः + राष्ट्रीय, यह शब्द अन्तः (अन्तर्) और राष्ट्रीय के योग से निर्मित है।
(iii) उच्छृंखल— उत् + शृंखल, यह शब्द शृंखल शब्द में उत् उपसर्ग के योग से बना है।
(iv) ईर्ष्या— ईर्ष्य् (ईर्ष् + यत्) + आ, यह शब्द संस्कृत के मूल शब्द (धातु) ईर्ष् में यत् प्रत्यय लगने से ईर्ष्य् निर्मित है। यही शब्द हिन्दी में आ प्रत्यय के योग से ) ईर्ष्या हो गया है।
(v) प्रतिस्पर्द्धा— प्रति + स्पर्धा, यह शब्द प्रति उपसर्ग और स्पर्धा शब्द से मिलकर बना है।
2007
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी शुद्ध कीजिये :
श्रीमति, कालीदास, वाङ्गमय, प्रज्ज्वलित, रचइता, पोरुष, सृष्टा, जागृत, आधीन, अक्षुण्य।
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | श्रीमति | श्रीमती |
| (ii) | कालीदास | कालिदास |
| (iii) | वाङ्गमय | वाङ्मय |
| (iv) | प्रज्ज्वलित | प्रज्वलित |
| (v) | रचइता | रचयिता |
| (vi) | पोरुष | पौरुष |
| (vii) | सृष्टा | स्रष्टा |
| (viii) | जागृत | जागरित |
| (ix) | आधीन | अधीन |
| (x) | अक्षुण्य | अक्षुण्ण |
2006
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी शुद्ध कीजिये :
(i) गरिष्ठ
(ii) अंजली
(iii) मैथलीशरण
(iv) अनाधिकृत
(v) कौशल्या
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | गरिष्ट | गरिष्ठ |
| (ii) | अंजली | अंजलि |
| (iii) | मैथलीशरण | मैथिलीशरण |
| (iv) | अनाधिकृत | अनधिकृत (अन् + अधिकृत) |
| (v) | कौशल्या | कौशल्या, कौसल्या (दोनो सही) |
2006
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी को शुद्ध कीजिए :
कवियित्री, अनुग्रहित, आर्शीवाद, प्रेमचन्द्र, उर्त्तीण।
उत्तर—
| क्र॰ सं॰ | अशुद्ध वर्तनी | शुद्ध वर्तनी |
| (i) | कवियित्री | कवयित्री |
| (ii) | अनुग्रहित | अनुगृहीत |
| (iii) | आर्शीवाद | आशीर्वाद |
| (iv) | प्रेमचन्द्र | प्रेमचन्द |
| (v) | उर्त्तीण | उत्तीर्ण |
टिप्पणी
2016, 2015, 2014, 2013, 2012, 2011, 2009, 2008, 2004, 2003, 2002, 2001, 2000, 1999, 1998, 1997, 1996, 1995, 1994, 1993, 1992, 1991 और 1990 के प्रश्न-पत्रों में वर्तनी शुद्धि के प्रश्न नहीं आये थे।
सम्बन्धित लेख
